W takiej sytuacji będzie mowa o dziedziczeniu ustawowym, czyli na podstawie przepisów obowiązującego w Polsce kodeksu cywilnego. W niniejszym artykule wyjaśniono krok po kroku jak powinna zostać przeprowadzona procedura związana ze spadkiem po osobie, która nie pozostawiła testamentu oraz kwestia podziału  tego pozostawionego majątku.

Kto dziedziczy, gdy rodzic nie zostawił testamentu? Kolejność dziedziczenia

Jak wspomniano wyżej, gdy zmarły nie pozostawił testamentu, będzie miało miejsce tzw. dziedziczenie na podstawie ustawy tj. kodeksu cywilnego.

W pierwszej kolejności spadek dziedziczą zawsze dzieci oraz małżonek spadkodawcy w częściach równych. Gdy spadkodawca nie miał małżonka, to cały spadek dziedziczą jego dzieci i w odwrotnej sytuacji- analogicznie. W momencie, gdy spadkodawca nie posiadał dzieci, ale posiadał wnuki i małżonka to wtedy dziedziczyć będą wnuki (w częściach przypadających ich rodzicom, czyli dzieciom zmarłego) i małżonek.

Natomiast, gdy spadkodawca nie miał dzieci, ale miał małżonka i żyjących rodziców to wtedy połowę spadku dziedziczą rodzice- w częściach równych, a połowę małżonek. W razie braku rodzica lub rodziców udział spadkowy, który by im przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w równych częściach. Natomiast, w takiej sytuacji, gdy nie żyją rodzice zmarłego oraz jego rodzeństwo, to do spadku powołane będą dzieci rodzeństwa w częściach należnych ich rodzicom (oczywiście o ile są takie osoby).

Co więcej, w przypadku braku małżonka, zstępnych, rodziców, rodzeństwa spadkodawcy oraz ich dzieci, do dziedziczenia będą powołani dziadkowie. Przypadający im udział w całości spadku wynosi po 1/2. Takie rozwiązanie ustawodawcy z pozoru wydaje się mało praktyczne, gdyż nieczęsto dziadkowie przeżywają swoje wnuki, jednak z praktycznego punktu widzenia ma to otworzyć możliwość do dziedziczenia dla dalszej rodziny np. kuzynom.

W sytuacji, w której spadkodawca nie ma żadnych krewnych, także tych dalszych oraz pasierbów (dziedziczą oni jeśli spadkodawca nie pozostawił małżonka ani krewnych wymienionych wyżej) to wtedy dziedziczyć po nim będzie gmina, w której zmarły miał ostatnie miejsce zamieszkania.

Postępowanie spadkowe - jak przebiega?

Kodeks cywilny stanowi, iż spadek otwiera się w momencie śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa spadek w momencie jego otwarcia. Oznacza to, iż spadkobiercy stają się nimi w momencie śmierci osoby, po której dziedziczą spadek. Zatem od tego momentu można przeprowadzić tzw. postępowanie spadkowe.

W pierwszej kolejności trzeba mieć na uwadze, że postępowanie spadkowe może być przeprowadzone przed sądem lub przed notariuszem. Każde z tych postępowań wygląda inaczej i przeprowadzane jest w różnych sytuacjach.

Postępowanie spadkowe przed notariuszem - akt poświadczenia dziedziczenia

Takie postępowanie może być przeprowadzone, gdy osoby, które dziedziczą po spadkodawcy, który nie pozostawił testamentu są zgodne co do wszystkich kwestii związanych ze spadkiem, także co do tego czy testament nie został sporządzony. Wtedy należy umówić spotkanie u notariusza, na którym obecni będą spadkodawcy. Na podstawie ich  zgodnych oświadczeń notariusz sporządzi tzw. akt poświadczenia dziedziczenia.

Dokumenty, które należy przygotować:

• odpis aktu zgonu spadkodawcy,
• odpisy aktów urodzenia lub aktów zawarcia małżeństwa wszystkich spadkobierców,
• odpis aktu małżeństwa zmarłego,
• dane dot. zmarłego tj. dane osobowe, nr PESEL, ostatnie miejsce zamieszkania,

Po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia, informacje o nim są wpisane przez notariusza do tzw. Rejestru Aktów Poświadczenia Dziedziczenia i zaczyna obowiązywać od momentu wpisu.

Zgodny podział majątku po śmierci rodzica

Po otrzymaniu aktu poświadczenia dziedziczenia możliwe jest w sytuacji, gdy wszyscy spadkobiercy zgodnie ustalą sposób podziału przypadającego im wspólnie majątku na umowny podział majątku, bez konieczności ingerencji sądu. Nie będzie to zatem możliwe, gdy choć jeden spadkodawca się na to nie zgodzi. Istotnymi kwestami, które spadkodawcy muszę omówić i ustalić jest to, czy majątek ma zostać sprzedany, a pieniądze podzielone pomiędzy nimi, czy też elementy majątku mają zostać przyznane konkretnym spadkobiercom np. z koniecznością spłat na rzecz pozostałych spadkobiorców.

Umowny podział majątku można dokonać ustnie, jednak zaleca się dla celów dowodowych, by umowa taka została spisana. Natomiast jeśli w skład odziedziczonego majątku wchodziła też nieruchomość, podział musi nastąpić w formie aktu notarialnego.

Jeśli chodzi o możliwość podziału spadku pomiędzy spadkodawcami, może być on dokonany dopiero po wydaniu prawomocnego postanowienia sądu o nabycia spadku lub po uzyskaniu notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Sposób dokonania działu spadku będzie zależał od tego, czy spadkodawcy są zgodni co do sposobu podziału spadku. – podsumowuje adwokat Agata Koschel-Sturzbecher.

Postępowanie spadkowe przed sądem

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku składa się do sądu rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania zmarłej osoby. Wniosek taki musi zawierać następujące dane i dokumenty:

• dane osoby składającej wniosek tj. imię, nazwisko, adres, PESEL, a także dane uczestników postępowania- innych spadkobierców
• odpis aktu zgonu spadkodawcy,
• odpisy skrócone aktów urodzenia spadkobierców,
• odpisy skrócone aktów małżeństwa spadkobierców, którzy pozostają w małżeństwie,
• potwierdzenie uiszczenia opłaty sądowej,
• odpisy składanego wniosku w ilości odpowiadającej ilości uczestników postępowania.

Zazwyczaj sąd przeprowadza rozprawę, na której spadkodawcy składają tzw. oświadczenia spadkowe i w postanowieniu kończącym wskazuje się na wszystkie osoby dziedziczące oraz ich udział w spadku.

Sądowy podział majątku po śmierci osoby, która nie pozostawiła testamentu

Gdy posiadamy notarialnie sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia lub postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, można dokonać podziału spadku. Jak wspomniano wcześniej, gdy choć jeden ze spadkobiorców nie zgadza się na propozycję podziału majątku, należy wtedy złożyć stosowny wniosek o dział spadku do sądu. We wniosku należy zaproponować swoją wizję podziału majątku. Każdy z uczestników postępowania może się z nią nie zgodzić i złożyć własną propozycję i finalnie sprawę rozstrzygnie sąd. Często do takich spraw powoływany jest przez sąd biegły, który może wskazać najlepszy sposób podziału. Jednakże, sąd w postępowaniu o dział spadku może podzielić majątek:

• poprzez podzielenie pomiędzy wszystkich spadkobierców składników majątku w częściach równych ich udziałowi w spadku,
• przez przyznanie składników spadku po zmarłym tylko niektórym spadkobiercom, z jednoczesnym ustaleniem obowiązku spłaty na rzecz pozostałych spadkobierców,
• przez zarządzenie sprzedaży elementów spadku i wypłaty kwoty pieniężnej na rzecz spadkobierców w wielkości odpowiadającej ich udziałom w spadku.

Więcej informacji na temat podziału majątku: https://adwokaci-ks.pl/sprawy-rodzinne/podzial-majatku/

/Materiał partnera/