Od kul zginęli: 44- letni Józef Ulma, jego, będąca w ostatnim miesiącu ciąży, 32 -letnia żona Wiktoria oraz szóstka ich dzieci: 8-letnia Stasia, 6-letnia Basia, 5-letni Władzio, 4-letni Franciszek, 3-letni Antoś i półtoraroczna Marysia -  przypomina na licznych wykładach historyk krakowskiego Instytutu Pamięci Narodowej, dr Mateusz Szpytma.

Józef Ulma, ojciec, urodził się w 1900 roku w ubogiej wiejskiej rodzinie. Ukończył czteroklasową szkołę powszechną. W 1921 roku został powołany do służby wojskowej. W 1929 r. rozpoczął dalsze kształcenie w szkole rolniczej w Pilźnie. Ukończył ją z wyróżnieniem.
 
Józef  był osobą o wielu zainteresowaniach, wszechstronnie uzdolnioną. Aktywnie działał w lokalnej społeczności. Zajmował się pszczelarstwem i hodowlą jedwabników, propagował ogrodnictwo i uprawę warzyw, jako pierwszy stworzył we wsi szkółkę drzew owocowych. Był też bibliotekarzem w Kole Młodzieży Katolickiej i aktywnym członkiem ZMW „Wici”. Największą jego pasją była jednak fotografia.

 
W 1935 r. Józef poślubił młodszą o 12 lat Wiktorią Niemczak i wkrótce na świat zaczęły przychodzić ich dzieci.
 
Gdy wybuchła wojna, Józef Ulma zaangażował się w pomoc Żydom. Prawdopodobnie w drugiej połowie 1942 roku przyjął pod swój dach ośmioro żydowskich uciekinierów z rodzin Szallów i Goldmanów z Łańcuta. Innej żydowskiej rodzinie pomógł wybudować ziemiankę w pobliskim lesie i sukcesywnie zaopatrywał w żywność. Leśna kryjówka, po jakimś czasie, niestety została zlokalizowana przez Niemców. Ukrywający się w niej trzy kobiety i dziecko zamordowano. Pomoc ze strony Ulma nie została ujawniona. Mimo zaistniałego zdarzenia gospodarz z Markowej, narażając życie całej swojej rodziny, kontynuował ukrywanie u siebie ośmiorga Żydów z Łańcuta.
 

Wiosną 1944 r, granatowy policjant, z pochodzenia Ukrainiec, Włodzimierz Leś, który wcześniej zagarnął majątek ukrywanej w Markowej rodziny Szallów i teraz zamierzał pozbyć się jego prawowitych właścicieli, zadenuncjował Ulmów.
 
Krótko przed świtem, w piątek 24 marca 1944 czterech niemieckich żandarmów z posterunku w Łańcucie: Joseph Kokott (volksdeutsch z Czechosłowacji), Michael Dziewulski i Erich Wilde, pod dowództwem szefa, porucznika Eilerta Diekena, wraz z czterema granatowymi policjantami, wśród których był tenże Włodzimierz Leś, wpadło do gospodarstwa Ulmów. Pozostawiwszy policjantów jako obstawę niemieccy żandarmi wdarli się do domu. Rozpoczęła się masakra. Dwóch braci Szallów i Gołdę Goldman zastrzelili podczas snu. Następnie, dla postrachu ogółu, oprawcy polecili sprowadzić na świadków dalszej egzekucji przybyłych z nimi polskich furmanów. Na ich oczach Niemcy zastrzelili pozostałych braci Szallów oraz Laykę Goldman z dzieckiem. Jako ostatni zginął 70–letni ojciec Szallów.
 

Następnie przed dom wyprowadzono Józefa Ulmę, jego ciężarną 32-letnią żonę Wiktorię i wszystkie dzieci. Rodziców zastrzelono na ich oczach. Prawdopodobnie w czasie egzekucji Wiktoria zaczęła rodzić, gdyż świadek ekshumacji zeznał później, że po wykopaniu zwłok dostrzegł główkę i piersi noworodka wystające z jej narządów rodnych.
 
Po zamordowaniu dorosłych, Niemcy, po krótkiej naradzie rozstrzelali również dziatwę.Na oczach woźniców zamordowano 8-letnią Stasię, 6-letnią Basię, 5-letniego Władzia, 4-letniego Frania, 3-letniego Antosia i półtoraroczną Marysię. Trójkę bądź czwórkę dzieci zastrzelił osobiście Joseph Kokott, krzycząc przy tym do furmanów: „patrzcie jak giną polskie świnie, które przechowują Żydów”.
 
Po zakończeniu masakry Niemcy przystąpili do grabieży gospodarstwa Ulmów. Wezwali też sołtysa i kilku mężczyzn, by pogrzebali zamordowanych we wspólnej zbiorowej mogile. Akcję uwieńczyła suto zakrapiana libacja alkoholowa oprawców urządzona na miejscu masakry. Po niej, sześcioma furmankami pełnymi zrabowanych dóbr, żandarmi i policjanci powrócili do Łańcuta.
 

We wrześniu 1944 r. żołnierze AK zlikwidowali policjanta Włodzimierza Lesia. Spośród Niemców, za uczestnictwo w mordzie na rodzinie Ulmów i ukrywanych przez nich Żydach, osądzony został jedynie żandarm Joseph Kokott. W 1957 został on odszukany i aresztowany w Czechosłowacji, a następnie wydany do Polski. W 1958 sąd w Rzeszowie skazał go na karę śmierci, jednakże Rada Państwa PRL okazała wspaniałomyślność wobec mordercy dzieci, skorzystała z prawa łaski i zamieniła karę na dożywocie, a następnie na 25 lat pozbawienia wolności. Kokott zmarł w więzieniu w 1980 roku. Porucznik Eilert Dieken, dowódca ekspedycji karnej, po wojnie pracował jako inspektor policji w zachodnioniemieckim Essen. W latach 60. niemieckie władze rozpoczęły śledztwo w sprawie zbrodni popełnionych przez niego podczas służby w okupowanej Polsce. Jednakże, zanim zdołano postawić go w stan oskarżenia, Dieken zmarł.
 
Losy pozostałych dwóch morderców Michaela Dziewulskiego i Ericha Wildego pozostają nieznane.
 
13 września 1995 żydowski Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu Jad Waszem w Jerozolimie przyznał pośmiertnie małżeństwu Józefowi i Wiktorii Ulma medale „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” - najwyższe izraelskie odznaczenie cywilne nadawane nie-Żydom.
 
17 września 2003 pelpliński biskup Jan Szlaga otworzył proces beatyfikacyjny 122 polskich ofiar hitleryzmu, wśród których znaleźli się Józef i Wiktoria Ulmowie oraz szóstka ich dzieci.
 
Zbrodnia w Markowej stała się symbolem martyrologii Polaków mordowanych przez Niemców w odwecie za niesienie pomocy Żydom. 24 marca 2004 r. we wsi odsłonięto pomnik poświęcony bohaterskiej i wielkodusznej rodzinie Ulmów.
 
23 marca 2012 podpisany został akt erekcyjny budowy Muzeum Polaków Ratujących Żydów. Powstanie ono w Markowej i nosić będzie imię rodziny Ulmów. Jego otwarcie zaplanowane jest na marzec 2014r.
/JK/

źródła:
 
- dr Mateusz Szpytma, Oddali życie za bliźnich, http://mtrojnar.rzeszow.opoka.org.pl/swieci/ulmowie/oddali.htm
 
- Wikipedia